Voortgezet onderwijs (onderbouw)

Schooltypen en leerjaren
De keuzes
Kenmerken doelgroep
Informatiebehoefte
Manier van communiceren

Schooltypen en leerjaren
Vmbo 2, havo 3 en vwo 3 (leeftijd 14 en 15 jaar)

Van alle scholieren in het voortgezet onderwijs in Nederland zit meer dan vijftig procent op het vmbo (vier jaar), waar ze worden opgeleid om door te stromen naar het mbo of om direct aan het werk te gaan.
De havo (vijf jaar) sluit aan op de basisschool en het vmbo theoretische leerweg en bereidt leerlingen voor op het hoger beroepsonderwijs (hbo).
Het zesjarige vwo geeft toegang tot de universiteit.

De keuzes
Halverwege het vmbo, havo en vwo maken leerlingen de keuze voor hun sector of profiel, waarmee ze de laatste schooljaren ingaan. Een cruciaal moment: na deze keuze zijn de jongeren die geen technische of bètavakken hebben gekozen min of meer verloren voor de techniek.

De vier sectoren op het vmbo zijn:

Techniek
Zorg en Welzijn
Economie
Landbouw

Havo en vwo kennen vier richtingen:

Cultuur en Maatschappij
Economie en Maatschappij
Natuur en Gezondheid
Natuur en Techniek

Kenmerken doelgroep
Vanaf hun vijftiende jaar gaan jongeren zich oriënteren op hun toekomst. Veel jongeren hebben dan nog geen flauw benul van wat ze precies willen worden. Ze kiezen vaak vanuit negatieve argumentatie – wat wil ik liever niet? – en gaan vervolgens afstrepen. Veel jongeren zeggen dat ze de keuze voor hun vervolgopleiding en toekomst zelf maken, maar ook ouders en vakdocenten spelen hierin een rol.

techniek roept over het algemeen, met name bij jongeren zonder technisch profiel, negatieve associaties op: complex, saai en zwaar werk.
voor de generatie Einstein (geboren na 1988 en opgegroeid in de digitale informatiemaatschappij) zijn kansen op de arbeidsmarkt niet doorslaggevend: een opleiding moet vooral passen en leuk en uitdagend zijn.
vmbo'ers willen met name een baan waarbij je zelfstandig en niet met je handen werkt. Bovendien zijn ze bang dat je je met techniek vastlegt op een smal carrièrepad. Steekwoorden ideaal beroep: status, afwisseling, uitdaging, waardering en beloning.
vmbo'ers waarderen bij voorlichting over opleiding en werk het meest de informatie van een bedrijf, kiezen opleidingen waarmee ze zoveel mogelijk opties openhouden en zoeken naar zekerheid in een baan en leuke collega's.
de beeldvorming over beroepen en sectoren wordt verfijnd. Jongeren leggen hier de link naar hun eigen leven.

Informatiebehoefte
Jongeren in deze leeftijdscategorie moeten ontdekken over welke talenten en vaardigheden ze beschikken. En, belangrijker nog: welke mogelijkheden hebben ze ermee? Veel jongeren zijn weinig bekend met wat technisch werk allemaal inhoudt. Ze hebben dus behoefte aan duidelijke en vooral realistische informatie om een afgewogen sector- of profielkeuze te maken. Welke profielen zijn er? Welke opleidingen kan ik daar later mee doen? En wat betekent dat voor mijn toekomstige beroep en salaris?

Slechts 6,6 procent van de vmbo'ers heeft bij het maken van een opleidingskeuze informatie gekregen uit het bedrijfsleven. Deze informatie wordt wel relatief vaak als nuttig ervaren en kan dus een belangrijke bijdrage leveren aan het keuzeproces.
Voorlichting krijgt pas meerwaarde als die persoonlijk is.

Manier van communiceren
Ervaringen en interactie zijn belangrijk om bij deze leeftijdsgroep een blijvende indruk achter te laten en echte interesse te wekken. Jongeren geven de voorkeur aan beeldinformatie boven tekstuele informatie. Vooral bij vmbo'ers is het ook belangrijk om techniek te linken aan hun eigen (belevings)wereld. Als ze hun eigen praktische vaardigheden en eigenschappen kunnen koppelen aan een concreet beroep, komt de toekomst ineens veel dichterbij. Daarmee wordt ook de beroeps- of opleidingskeuze eenvoudiger.

De belangrijkste kernwaarden in de communicatie naar vmbo'ers: leuke werkplek, afwisseling (creativiteit, uitdagend), verantwoordelijkheid en doorgroeimogelijkheden.
Voor veel vmbo'ers is ook geld erg belangrijk. Zij kunnen dus een duwtje in de goede richting krijgen door ze te laten zien welke salarissen er in de technische sector worden betaald.